ارز دیجیتال چیست؟ از پیدایش تا استخراج
ارز دیجیتال پول غیرمتمرکز روی بلاکچین است. اینجا از دلیل پیدایش تا نحوهی استخراج و معروفترین ارزها را میبینی.
در سالهای اخیر فناوری در حوزههای مختلف رشد چشمگیری داشته؛ خیلی از چیزهایی که امروز بر سر زبانهاست، یک دهه پیش شناختهشده نبودند. یکی از این حوزهها ارز دیجیتال است که در یک دههی اخیر پیشرفت زیادی کرده و به یکی از ارکان مهم زندگی تبدیل شده. با اینکه عمر زیادی ندارد، در همین مدت کوتاه به سمت تبدیل شدن به یک نظام مالی رایج دنیا پیش میرود.
دلایل به وجود آمدن ارز دیجیتال
قبل از پاسخ به «ارز دیجیتال چیست»، بهتر است تاریخ مالی بشر را مرور کنیم. از ابتدا، انسانها برای رفع نیازشان مبادله میکردند؛ اول کالا به کالا، که مشکلش ارزشگذاری نابرابر کالاها بود. با کشف طلا و نقره، انسان سکه ضرب کرد، ولی حملونقلش خطرناک بود (سرقت در سفرهای طولانی). برای همین سکه را نزد افراد امین میسپردند و حواله میگرفتند.
این حوالهها پایهی اسکناس شدند و بانکها جای افراد معتمد را گرفتند؛ به پشتوانهی طلا اسکناس چاپ میشد. به این نظام «برتون وودز» میگفتند، تا اینکه آمریکا از آن خارج شد و پول بدون پشتوانه چاپ کرد که به نظام مالی فیات رسید — با مشکلاتی مثل کاهش ارزش پول، افزایش نقدینگی و تورم شدید. بهخاطر همین مشکلات، عدهای دنبال نظام مالی بدون دخالت دولتها بودند، و جرقهی ارز دیجیتال از همینجا شکل گرفت.
آشنایی با ارز دیجیتال
حالا به سؤال ارز دیجیتال چیست؟ برسیم. بعضیها فکر میکنند منظور همان رقم پول در حساب بانکی است، ولی نه. ارز دیجیتال یک پول و سرمایهی دیجیتال است که شکل فیزیکی ندارد؛ در ازای آن اسکناس و سکهای نیست، برخلاف دارایی بانکی که میشود نقدش کرد.
ارزهای دیجیتال روی بستر اینترنت با پروتکلهای رمزگذاری پیچیده ساخته میشوند تا جلوی جعل و کلاهبرداری گرفته شود. مهمترین ویژگیشان غیرمتمرکز بودن است؛ یعنی در اختیار هیچ حکومت یا سازمان خاصی نیستند. روی شبکهای به نام بلاکچین طراحی شدهاند و افراد بدون دخالت دولتها میتوانند مبادله کنند. این ارزها فرامرزیاند و همه در دنیا آزادانه به آنها دسترسی دارند.
ویژگی دیگرشان این است که تراکنش با هر نقطهی دنیا راحت است و برخلاف بانکها کارمزد بالا ندارد. بهخاطر همینها خیلیها مشتاق خرید ارز دیجیتالاند تا از نظام مالی رایج فاصله بگیرند.
اولین و مهمترین ارز دیجیتال، بیتکوین است که سال ۲۰۰۹ توسط فرد یا گروهی ناشناس با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو روی بلاکچین ساخته شد. بیتکوین حالا شاخصی شده که قیمت بقیهی ارزها بر اساس آن سنجیده میشود. تمام تراکنشها روی این شبکه مثل یک دفتر حسابرسی بزرگ و شفاف ثبت میشوند، پس امکان دستکاری نیست.
استخراج ارز دیجیتال
همهی ارزهای دیجیتال با فرآیندی به نام ماینینگ (استخراج) به دست میآیند که خیلی پیچیده است و به قدرت محاسباتی بالا نیاز دارد. در استخراج، مکانیسمی به نام هش وجود دارد. بلاکچین شبکهای از بلوکهای زنجیرشده است که هر بلوک اطلاعات تراکنشها را نگه میدارد. هش هر بلوک را به بلوک قبلی وصل میکند. ماینرها بلوک تولید میکنند و به شبکه اضافه میکنند، و این کار برق زیادی مصرف میکند.
مراحل استخراج ارز دیجیتال
مرحله اول: کاربر برای خرید ارز یا تراکنش در کیف پول، ارز موردنظر را از کیف پول به شخص دیگری منتقل میکند.
مرحله دوم: تراکنش در بلاکچین منتشر میشود تا یک ماینر انتخابش کند. تا وقتی انتخاب نشود، در استخر تراکنشهای تأییدنشده معلق میماند. این استخر به بخشهای کوچکتری تقسیم شده که تعدادی تراکنش را نگه میدارند.
مرحله سوم: ماینرها (که به آنها نود هم میگویند) یک تراکنش تأییدنشده را انتخاب و تلاش میکنند آن را به بلوک تبدیل کنند. هر بلوک حداکثر اندازهی خودش را دارد؛ مثلاً در بیتکوین حدود ۱ مگابایت. ماینر قبل از اضافه کردن، اعتبار تراکنش را با سوابق بلاکچین بررسی میکند (اگر تراز کیف پول فرستنده کافی باشد، معتبر است). معمولاً تراکنشهایی با هزینهی بالاتر انتخاب میشوند چون پاداش بیشتری دارند.
مرحله چهارم: ماینر برای اضافه کردن تراکنش به یک امضای الکترونیکی نیاز دارد که به آن روش اثبات کار (Proof of Work) میگویند؛ یک مسئلهی ریاضی پیچیده و منحصربهفرد که قدرت محاسباتی و برق زیادی میخواهد.
مرحله پنجم: هر ماینری که اول امضا را به دست بیاورد، نتیجهاش برای بقیهی ماینرها منتشر میشود.
مرحله ششم: بقیهی ماینرها صحت امضا را بررسی میکنند و اگر هش خروجی با امضا بخواند، تراکنش را تأیید میکنند. به این فرآیند الگوریتم اجماع میگویند؛ وقتی بیش از ۵۱ درصد ماینرها تأیید کنند، بلوک به شبکه اضافه میشود.
مرحله هفتم: بعد از اضافه شدن بلوک، بلوکهای بعدی هم آن را تأیید میکنند. مثلاً اگر بلوک تو شمارهی ۶۲۱ باشد و شبکه ۶۲۶ بلوک داشته باشد، یعنی تراکنشت ۴ تأییدیه دارد. هرچه تأییدیه بیشتر باشد، دستکاریاش سختتر و امنیت شبکه بیشتر است. برای بلوک بعدی، ماینرها دوباره از مرحلهی سوم شروع میکنند.
انواع ارز دیجیتال
حالا با انواع ارز دیجیتال آشنا شویم. معروفترین بیتکوین است، ولی اتریوم، ترون، ریپل، لایتکوین، استلار و مونرو هم گزینههای مشهوریاند.
بیتکوین (Bitcoin)
اولین رمزارز دنیا که سال ۲۰۰۹ توسط ساتوشی ناکاموتو روی بلاکچین ساخته شد. در بازار امروز سردمدار است و بالاترین ارزش را دارد. نقطهی رشدش سال ۲۰۱۸ بود که با یک جهش بزرگ به ۱۳ هزار دلار رسید. پیدایش بیتکوین آغازی بود برای کنار زدن واسطهها و انجام تراکنش فرامرزی.
ترون (Tron)
ترون نام یک شبکهی بلاکچین است که ارز اختصاصیاش با نشان TRX شناخته میشود. مثل بیتکوین غیرمتمرکز است و هدف اصلیاش اشتراکگذاری محتوای رایگان در حوزهی سرگرمی روی یک شبکهی جهانی بود. با ترون، سازندهی محتوا مستقیم با کاربر در ارتباط است و سودش را میگیرد. ارز رسمی شبکهی ترون، ترونیکس نام دارد.
ریپل (Ripple)
ریپل یک پلتفرم متنباز برای تراکنشهای سریع و ارزان است. فرقش با بقیه این است که از مکانیسم اجماع از طریق گروهی از سرورها استفاده میکند و برای تأیید تراکنش ماینینگ نمیکند. تأیید تراکنش فقط چند ثانیه طول میکشد و هزینهی کمی دارد. هدفش تسلط بر معاملات بینالمللی است و ارز اختصاصی خودش را به نام ریپل دارد.
اتریوم (Ethereum)
اتریوم از نسل دوم ارزهای دیجیتال است که هدفش هوشمندسازی فرآیندها و اجرای برنامههای غیرمتمرکز و خودکار است. از سال ۲۰۱۵ آمده و امروز یکی از باارزشترین ارزهای بازار است.
نکتهی مهم برای کسی که میخواهد ارز دیجیتال بخرد: بازار در این سالها نوسان زیادی داشته و هنوز به ثبات قطعی نرسیده. اما بستری که ارزهای دیجیتال در آن کار میکنند پتانسیل خوبی برای رشد دارد.
سؤالهای پرتکرار
ارز دیجیتال چیست؟▾
پول و سرمایهی دیجیتال بدون شکل فیزیکی که روی بلاکچین و بهصورت غیرمتمرکز کار میکند و در اختیار هیچ دولتی نیست.
استخراج (ماینینگ) یعنی چه؟▾
فرآیند تولید بلوک جدید و اضافه کردنش به بلاکچین توسط ماینرها، که به قدرت محاسباتی و برق زیادی نیاز دارد.
از کجا ارز دیجیتال بخرم؟▾
از تراپی میتوانی بیتکوین، ترون، ریپل، اتریوم و بقیهی ارزها را با کمترین کارمزد بخری.
